تبلیغات
انجمن زبان انگلیسی آوا - نگاهى به كتاب «مجذوب زبان» اثر یوجین نایدا
درباره وبلاگ

آرشیو

طبقه بندی

آخرین پستها

پیوندها

پیوندهای روزانه

نویسندگان

ابر برچسبها

آمار وبلاگ

Admin Logo
themebox

p

نگاهى به كتاب «مجذوب زبان» اثر یوجین نایدا

یوجین نایدا (Eugene Nida) زبان شناس معاصر آمریكایى(متولد۱۹۱۴) تاكنون ۲۹ كتاب تألیف كرده كه همگى درباره زبان شناسى، زبان شناسى ترجمه،فرهنگ ونیز ترجمه انجیل بوده است.چنین فردى كه آثارش به تمام دنیا راه یافته، نه تنها مجذوب زبان است بلكه خود یكى از كارشناسان و مراجع صاحب نظر در این وادى است. او به زبان هاى لاتین و یونانى اشراف كامل دارد ودرجوانى با آثار زبان شناسانى چون ادوارد ساپیرو لئونارد بلومفیلد آشنایى یافت و به تحصیل این رشته متمایل شد . رساله دكتراى او با عنوان «خلاصه اى از نحو انگلیسى» در زمان خود (سال ۱۹۴۳) تنها تحلیل تمام عیار از یك زبان بین المللى بر اساس نظریه سازه هاى بلا فصل بود. نظریات نایدا در حوزه مطالعات ترجمه و ترجمه شناسى پیشتاز است.

نایدا ترجمه را به دوگونه كاملاً متضاد؛ «صورى» و «پویا» تقسیم مى كند. ترجمه صورى به صورت كلمه وفادار مى ماند .در این ترجمه، كلمه هرگز از قالب صورى خود خارج نمى شودو طبیعى است كه در چنین ترجمه اى هیچ نوع تعدیل زبانى یعنى افزایش یا كاهش متن اصلى صورت نمى گیرد. چنین ترجمه اى را مى توان از طریق ترجمه معكوس ( back translation) دوباره به صورت متن مبدأ درآورد. در این ترجمه، اسم به اسم ،صفت به صفت و فعل به فعل ترجمه مى شودو در هیچ شرایطى دو جمله به یك جمله و حتى یك كلمه به دو كلمه و برعكس ترجمه نخواهد شد. ترجمه پویا قطب مقابل ترجمه صورى است . در این ترجمه، حرف آخر را پیام متن مى زند و صورت صرفاً وسیله اى است در خدمت پیام و چنانچه لازم باشد مى توان صورت را كم، زیاد، متفاوت یا حتى حذف كرد تا خواننده به پیام مطلوب دست یابد. مهم دریافت پیام است كه از طریق عاملى درجه دوم(صورت) منتقل مى شود.(صلحجو۱۳۷۷، :۶۳- ۶۴)

نایدا علاوه بر كسب مدرك دكتراى زبان شناسى ،درحوزه علم مسیحیت هم فعال بوده و ملقب به عنوان كشیش است. از آثار مهم او مى توان به كتاب هاى «به سوى علم ترجمه» (۱۹۶۴)، «از زبانى به زبان دیگر» (۱۹۸۶ )و «مجذوب زبان» (۲۰۰۳ ) اشاره كرد. مقاله حاضر نگاه مختصرى است به كتاب «مجذوب زبان» (Fascinated by Languages) او.

این كتاب دربرگیرنده ۴ بخش است . در بخش اول، نایدا مرورى بر فعالیت هاى علمى و تخصصى خود دارد و به معرفى تجارب حرفه اى اش در ۹۰ كشور دنیا و مسائلى كه در هر فرهنگ براى ترجمه انجیل با آن روبه رو بوده است ، مى پردازد. اما به جز اشارات خاص به حوادث تاریخى مانند انقلاب فرهنگى در چین، هیچ گونه زمان بندى مشخصى براى كارش قائل نمى شود. درعوض، دشوارى هاى ترجمه را با توجه به پیشرفت هاى اجتماعى و سیاسى، مسائل فرهنگى و ماجراهاى سفر خود توصیف و آن ها را بر حسب كشور و منطقه تقسیم بندى مى كند، او در ابتدا با مرورى بر طرح هاى ترجمه، خواننده را با كارهاى خود در آفریقا آشنا مى كند. وى مسائل ترجمه را بر اساس فرهنگ، زبان شناسى و موضوع هاى مذهبى بررسى مى كند. براى مثال، در سودان براى عبارت عفو و بخشش(forgiveness) اصطلاح تف انداختن روى زمین در جلوى پاى كسى(to spit on the ground in front of someone) ) وجود دارد كه نشانه اى سنتى براى داورى در نزاع هاى میان افراد است. روشن است كه چنین انطباق هاى فرهنگى براى بسیارى از افراد دست اندركار ترجمه متون مذهبى مشكل آفرین است. در این بخش، فصل هایى هم به قاره آسیا، آمریكاى شمالى ، آمریكاى لاتین ،اروپاى غربى و اروپاى شرقى اختصاص دارد و تجارب خویش را در آن مكان ها بیان مى كند.

در بخش دوم كتاب، به ترجمه،متون ادبى و تفسیر برمى خوریم. نایدا متخصصان ترجمه اى را معرفى مى كند كه در سال هاى متمادى با آنان همكارى كرده است و خاطر نشان مى كند كه ممكن است بهترین مترجمان با زبان شناسى آشنایى نداشته باشند اما باید فرهنگ انجیل عبرى و عهد جدید را بدانند. همچنین باید قادر به ترجمه معنى دار متون براى نسل آینده باشند.

در واقع او نسبت به درستى متن بسیار حساس است. در فصلى كه به انجیل به عنوان یك متن ادبى پرداخته مى شود ، نایدا به این مسأله اشاره مى كند كه متون از غناى ادبى بالایى برخوردار هستند اما مترجمان به ندرت نسبت به این صورت هاى ادبى حساس اند. او در فصل مربوط به تفسیرمتن یكى از مسائل عمده پیش روى ترجمه را بیان مى كند ومعتقد است كه تفاوت هاى بافتى ممكن است به تفاسیر متفاوت منجر شود.او پیشنهاد مى كند كه چنانچه مترجم قادر به یافتن معناى ظاهرى واژه زبان مبدأ در زبان مقصد نباشد یا به عبارتى آن واژه در آن زبان وجود نداشته باشد،مى تواند از واژه اى در زبان مقصد استفاده كند كه همان نقش ارتباطى را در آن بافت خاص ایفا مى كند. به همین دلیل است كه در ترجمه برخى مترجمان مى بینیم كه سوپ مرغ به آش رشته ترجمه مى شود. زیرا هر دو واژه به لحاظ ویژگى هاى معنایى،ارتباطى و فرهنگى در زبان هاى خود یكسا ن اند.

نایدا در بخش سوم كتاب، به برخى جزئیات حرفه پرجاذبه خود مى پردازد. وى به عنوان یك زبان شناس و مردم شناس زندگى خود را وقف درك مسائل ترجمه كرده است. این بخش به ترجمه انجیل اختصاص دارد و به مسائلى مانند این كه ترجمه انجیل نوعى از ترجمه است كه به خودى خود به روش هاى خاصى نیاز دارد و نیز این كه چرا براى ترجمه انجیل تقاضاى زیادى وجود دارد، مى پردازد .سپس آینده اى از ترجمه انجیل به دست مى دهد و این قسمت را با بحث مسائل مهم ترجمه كه مترجمان كتاب مقدس با آن مواجه اند، به پایان مى رساند و این مسائل را از اصطلاحات تا زبان استعارى طبقه بندى مى كند.

در فصل آخر با عنوان «تجربه شخصى» نایدا به خودش و این كه واقعاً كیست مى پردازد. او خود را كسى كه صرفاً در حال سفر،نوشتن و سخنرانى است ، نمى داند بلكه خود را كسى مى داند كه سعى در آمیختن جنبه هاى متفاوت زندگى دارد و مى كوشد تا حد ممكن بیندیشد و كار انجام دهد. وى خویش را فردى مى داند كه به دنبال گزینش بهترین ها در زبان است ودر واقع خود را یك منظور شناس (pragmatist) معرفى مى كند.


ارزیابى كتاب

به عنوان یك خواننده بدون هیچ گونه پیش زمینه در امر ترجمه اما با علاقه شخصى و حرفه اى به زبان و فرهنگ مى توان كتاب نایدا را نگاهى جذاب به دنیاى ترجمه ، خصوصاً ترجمه كتاب مقدس معرفى كرد. آنچه در این كتاب جالب توجه به نظر مى رسد این مسأله است كه چنین ترجمه اى از یك سو میان تاریخ اجتماعى و ادبیات و از سوى دیگر میان فرهنگ مذهبى و روان شناختى مسیحیان پیوند برقرار مى كند.

ممكن است خواننده نسبت به درك شخصى نایدا از بسیارى از متون كتاب مقدس كه در باره آن ها بحث شده دچار تحیر شود، هرچند كتاب چنین قصدى نداشته باشد.این كتاب درباره مردم و سازمان هاى متعددى كه نایدا با آن ها در سال هاى متمادى سرو كار داشته است، یعنى متخصصان و مترجمان و نیز متولیان كلیسا ها و عامه مردم ،بحث مى كند.كتاب نایدا به عنوان گزارشى نیمه علمى مى تواند براى خواننده برانگیزنده، روشنگر و سرگرم كننده باشد.

یكى از مواردى كه نایدا به آن بى توجه بوده است، انسجام پیوستگى و نظم مطالب است. این امر را مى توان به طرق مختلف نشان داد . براى مثال، در موارد بسیارى خواننده از بحث مسائل ترجمه به سمت حكایات سفر كشیده مى شود و برعكس.در آغاز فصل اول، یك صفحه ونیم به قصه هاى سفر پرداخته مى شود اما این مطالب در چارچوب اصلى برداشت هاى نایدا از كشورهاى گوناگون نمى گنجد. چنین تغییرات ناگهانى از مسائل ترجمه به حكایات سفر و مشاهدات دیگر، در كتاب او فراوان دیده مى شوند. به علاوه قسمت مربوط به مناطق جهان با كمال تعجب داراى كیفیتى نابرابر است براى مثال، به قاره آفریقا در یك قسمت جداگانه و یكپارچه پرداخته شده است درحالى كه براى مناطق دیگر این گونه نیست. در قسمت مربوط به هندوستان بیشتر مطالب مربوط به رسومات عجیب و غریب مردم در این كشور است، در حالى كه در قسمت مربوط به تایلند بیشتر به تفاوت هاى جالب میان فرهنگ ها در درك متون غربى كتاب مقدس با توجه به آنچه بودایى ها از آن استنباط مى كنند، مى پردازد. همچنین به این گونه تفاوت ها در مناطقى مانند میانمار، برمه، چین، جزایر اقیانوس آرام و... اشاره مى شود اما درباره چگونگى حل این مشكلات چیزى گفته نمى شود. نایدا مشكلات ترجمه معنادار را در دو نیمه كتاب شرح مى دهد. با این حال میان نیمه مربوط به مناطق یا كشورها و نیمه مربوط به ترجمه بى نظمى آزاردهنده اى به چشم مى خورد و نیز مسائل و مشكلات بخش دوم به جز مكان پروژه هاى ترجمه با ماجراهاى بخش اول ارتباط كمى دارند.

با وجود تمام موارد بالا، كتاب براى خواننده خصوصاً براى معلمانى كه به دانش آموزان كشورهاى دیگر زبان مى آموزند و افرادى كه در چند كشور بیگانه به سر برده اند ، بسیار جذاب است. به هر حال، بهتر است ارزیابى نقادانه از بحث هاى نایدا در باره جنبه هاى فنى ترجمه به عهده صاحب نظران گذاشته شود و هر كس كه به زبان و فرهنگ علاقه مند است نباید از توصیف هاى نایدا از ترجمه انجیل محروم شود زیرا این توصیف ها شاهدى براى كار استثنایى او هستند.


● منبع: روزنامه ی ایران 




نوشته شده توسط :پویان پوروزیری
سه شنبه 14 دی 1389-06:18 ق.ظ
نظرات() 

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر